Χ. Μουτσόπουλου Ανθρωπολογία της παρακμής

Χαράλαμπου Μουτσόπουλου, Ομότιμου Καθηγητή της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών

 Ανθρωπολογία της παρακμής

Ο Απόφοιτος της Ζωσιμαίας Σχολής και Ομότιμος Καθηγητής της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Χαράλαμπος Μουτσόπουλος  είναι ο συντάκτης σωρείας άρθρων που έχουν δημοσιευθεί σε όλες τις μεγάλες ελληνικές εφημερίδες. Τα δημοσιεύματα αυτά, ομιλίες και κριτικές που αφορούν την παιδεία, την υγεία και την έρευνα περιέχονται στο τελευταίο πόνημά του με τίτλο «Ανθρωπολογία της παρακμής» (Εκδοτικός Οίκος «ΜΕΔΟΥΣΑ»).

Από το βιβλίο αυτό επέλεξα να συμπεριλάβω στην ιστοσελίδα ένα απόσπασμα του άρθρου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα» της 22ας Φεβρουαρίου 2015 και έχει τίτλο «Ιδεολογικός πατερναλισμός» (συντάκτες του άρθρου: Χ. Μ. Μουτσόπουλος και Χ.Κ. Τσούκας).

Ιδεολογικός πατερναλισμός

 … Οι προγραμματικές δηλώσεις κάποιων υπουργών μάλλον μελαγχολούν τους σκεπτόμενους πολίτες. Δείτε, για παράδειγμα, τον ιδεοληπτικό λόγο του νέου υπουργού Παιδείας, Πολιτισμού και Θρησκευμάτων (ΥΠΠΘ) Κ. Μπαλτά στη Βουλή, ιδιαίτερα την αναφορά του στην κατάργηση των εξετάσεων στα Πρότυπα – Πειραματικά Σχολεία (ΠΠΣ).

Γιατί έπρεπε να καταργηθούν οι εξετάσεις στα ΠΠΣ; Διότι, είπε ο ΥΠΠΘ, οι εξετάσεις αυτές είναι «παράλογες». «Η αριστεία υπό κάποιους όρους είναι ρετσινιά» δήλωσε ο κ. Μπαλτάς. «Διότι αν γίνεις άριστος απλώς με μια διαδικασία, φέρεις το βάρος της αριστείας σου εσαεί, ενώ αν αποτύχεις στον διαγωνισμό αριστείας, τότε φέρεις το στίγμα αυτής της αποτυχίας. Δεν νοείται η έννοια αριστείας και  δη σε αυτές τις ηλικίες. Είναι τραγικό».

Από πού συνάγει αυτό το συμπέρασμα ο υπουργός; Από τα εικαζόμενα ψυχοφθόρα αποτελέσματα της «αριστείας»; Προσέξτε τον πατερναλισμό του: λέει στους γονείς τι πρέπει να επιθυμούν, δεν προτείνει πολιτικές που να υλοποιούν τις επιθυμίες τους για ποιοτική εκπαίδευση.

Οι έλληνες γονείς όμως φαίνεται να έχουν διαφορετική γνώμη. Μέσα σε μια χρονιά στα 68 ΠΠΣ η ζήτηση για περίπου 3.400 θέσεις αυξήθηκε κατά 30%! Τι εξηγεί την αυξανόμενη ζήτηση;  Φυσικά η προοπτική της ποιοτικής δημόσιας εκπαίδευσης. Τα ΠΠΣ χρησιμοποιούν καινοτόμες εκπαιδευτικές μεθόδους, απασχολούν καθηγητές αυξημένων προσόντων, αξιολογούν το έργο που παράγουν. Πολλούς γονείς δεν τους τρομάζει η «ρετσινιλα» της αριστείας ούτε μια ενδεχόμενη αποτυχία εισαγωγής των παιδιών τους. Γνωρίζουν τα ρίσκα και τα αναλαμβάνουν. Σε κάθε περίπτωση αυτό είναι δικό τους θέμα – η κρίση εναπόκειται στο γονιό, όχι στον ΥΠΠΘ. Ο τελευταίος πρέπει να δίνει δυνατότητες στα παιδιά, όχι να στερεί, πατερναλιστικά, ποιοτικές επιλογές.

Γιατί ένας αριστερός που υπερασπίζεται τη δημόσια Παιδεία να αντιτίθεται στην ύπαρξη των εξετάσεων στα ΠΠΣ; Μόνο αν είναι ιδεοληπτικός, οπότε παγιδεύεται στο εξής κυκλικό σχήμα: στις καπιταλιστικές χώρες οι ανισότητες είναι εγγενείς. Οι ανισότητες αναπαράγονται στην εκπαίδευση, αφού οι οικονομικά ισχυρότεροι ενισχύουν την εκπαίδευση των παιδιών τους  δίνοντας τους περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στις εξετάσεις. Συμπέρασμα: οι ανισότητες εξαλείφονται μόνο με το μέτρο που οι εξετάσεις περιορίζονται ή εξαλείφονται. Να το πούμε σκωπτικά: για να μη ξεχωρίζει κανείς καταργούμε τη μεζούρα!

Σε αντίθεση με τον ιδεοληπτικό, ένας ανοιχτόμυαλος αριστερός προσεγγίζει το θέμα διαφορετικά, αφού ξέρει ότι η ποιοτική δημόσια εκπαίδευση είναι η σημαντικότερη δύναμη μείωσης των ανισοτήτων στις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Γι’ αυτό επιδιώκει να δοθούν ποιοτικές εκπαιδευτικές δυνατότητες στα ικανά παιδιά των φτωχότερων οικογενειών. Η ποιοτική εκπαίδευση προϋποθέτει συστήματα αξιολόγησης, άρα και εξετάσεις. Η άμιλλα της εισαγωγής στα ΠΠΣ ωθεί τους μαθητές, ιδιαίτερα αυτούς των φτωχότερων στρωμάτων, να καταβάλουν μεγαλύτερο κόπο για να εξασφαλίσουν μια θέση. Ακόμη και αν μόνο ένας στους τέσσερις το καταφέρει, όλοι είναι ωφελημένοι από το μέτρο που μόχθησαν. Οι μαθητές μαθαίνουν ότι η σκληρή εργασία, όχι η τύχη, είναι η βέλτιστη στρατηγική επιτυχίας. Ο μόχθος διαμορφώνει χαρακτήρα.

Με άλλα λόγια, ένας ανοιχτόμυαλος αριστερός δεν καταργεί τις εξετάσεις αλλά βελτιώνει (με δημόσιο χρήμα) τις δυνατότητες των ασθενέστερων. Δεν χαμηλώνει τον πήχη για να περνούν όλοι αλλά γυμνάζει τους πιο αδύνατους για να έχουν τη δυνατότητα να περάσουν.

Οι ιδεοληπτικοί αριστεροί που τυχαίνει να είναι μέλη της πολιτικής ελίτ τα γνωρίζουν καλά αυτά, καθ’ ότι αρκετοί έχουν φοιτήσει στα καλύτερα ιδιωτικά σχολεία, στα οποία συνήθως επιλέγουν να στείλουν τα παιδιά τους. Η διαίσθηση τους τούς λέει κάτι που αρνείται ο δογματισμός τους: η ποιοτική εκπαίδευση  είναι ό,τι σημαντικότερο μπορεί να δοθεί σε ένα παιδί.

Η αφρόκρεμα της δημόσιας εκπαίδευσης είναι στα ΠΠΣ. Μια κυβέρνηση που πιστεύει στην ποιοτική δημόσια εκπαίδευση πρέπει να αναδείξει, όχι να ισοπεδώσει. Να δώσει στόχους αριστείας στα παιδιά έτσι ώστε να θέλουν να μοχθήσουν και να πετύχουν. Τους αδύνατους δεν τους βοηθάμε χαμηλώνοντας τον πήχη αλλά ενισχύοντας τις δυνατότητες τους. Οι προοδευτικοί υπουργοί όχι – γι’ αυτό κουνάνε πατερναλιστικά το δάχτυλο στου γονιούς.

Για την αντιγραφή

Αθανάσιος Δάλλας

Υ.Γ. 1: Την εποχή που γράφτηκε το άρθρο λειτουργούσαν μόνο τα Πρότυπα – Πειραματικά Σχολεία (ΠΠΣ). Η λειτουργία των Προτύπων Σχολείων εγκρίθηκε αργότερα,  μετά τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν από τις δηλώσεις Μπαλτά «περί αριστείας».

Υ.Γ. 2: Οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα έγιναν από τον αντιγραφέα. Δεν υπάρχουν στο αρχικό κείμενο.