Η παρακμή του Ολυμπιακού Ιδεώδους

Τα φώτα των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο σβήνουν σιγά – σιγά και όσοι επιμένουμε να γοητευόμαστε από τον μύθο της ευγενούς άμιλλας διερωτόμαστε τι σχέση έχει αυτή η μεγάλη γιορτή των χορηγών και των διαφημιστών, όχι μόνο με το «Αρχαίο πνεύμα αθάνατο, τον αγνό πατέρα του ωραίου, του μεγάλου και τα’ αληθινού» αλλά και με τους προ του 1960 Ολυμπιακούς αγώνες;

Η αρχική έννοια της λέξεως άθλος ως ενός κατορθώματος που επιτυγχάνεται ύστερα από μεγάλη προσπάθεια αλλοιώθηκε, αρχικά από την γνωστή και πολυδιαφημισμένη ρήση του Κουμπερντέν «δεν έχει σημασία η νίκη αλλά η συμμετοχή» και στις μέρες με την προβολή ως κεντρικής ιδέας των αγώνων, όχι της νίκης και του άθλου αλλά «της συνεννόησης των λαών και της συνύπαρξης των πολιτισμών».

Σύμφωνα με τα όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας κυριαρχεί η εντύπωση ότι στους Ολυμπιακούς Αγώνες των τελευταίων δεκαετιών δεν πρωταγωνιστούν η αθλητική ιδέα και ο υγιής συναγωνισμός, αλλά οι πολιτικές σκοπιμότητες και η προβολή συγκεκριμένων πολυεθνικών εταιρειών. Το ντόπινγκ κυριαρχεί παντού και όλοι προσποιούνται ότι αγωνίζονται (δήθεν) για να το καταπολεμήσουν! Αποκλείεται συλλήβδην όλη την Ολυμπιακή ομάδα της Ρωσίας ως ύποπτη για χρήση αναβολικών (προσοχή: όχι όσοι αθλητές έχουν συλληφθεί να κάνουν χρήση αναβολικών, αλλά όλη την ομάδα), αλλά επιτρέπεται π.χ. η συμμετοχή στον Αμερικανό Τζάστιν Γκάτλιν (τα απαραίτητο δίδυμο με τον Γιουσέιν Μπόλτ) ο οποίος έχει συλληφθεί δύο φορές και έχει τιμωρηθεί πρόσφατα για χρήση αναβολικών. Ανακηρύχυηκε σε ήρωα του παγκόσμιου αθλητισμού ο Αμερικανός Μάικλ Φέλπς, ο οποίος όμως δήλωσε ευθαρσώς ότι γνώριζε, από την αρχή της καριέρας του, ότι θα υπηρετούσε ένα “βρώμικο άθλημα”.

Φαίνεται ότι οι τελευταίοι γνήσιοι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν αυτοί της Ρώμης (1960). Θεωρώ ότι από τότε ξεκίνησε η σταδιακή εγκατάλειψη των αυστηρών αρχών επί των οποίων βασίζονταν η τέλεση των αγώνων. Έκτοτε ο επαγγελματισμός και τα αναβολικά κυριαρχούν σταδιακά και αποτελούν πλέον τη βάση επάνω στην οποία στηρίζεται το οικοδόμημα των αποκαλούμενων, μάλλον κατ’ ευφημισμό, Ολυμπιακών Αγώνων.

   Στην αρχή οι «Αθάνατοι», αλλά και οι ανά τον κόσμο «προοδευτικοί», έκαναν στραβά μάτια στο όργιο ντοπαρίσματος των αθλητών των Κομμουνιστικών χωρών (υπήρχαν και ελάχιστες εξαιρέσεις καθαρών αθλητών όπως π.χ. του Εμίλ Ζάτοπεκ). Όλοι ήξεραν τα αίτια του πρόωρου θανάτου του Βλαντιμίρ Κούτς (Ολυμπιονίκη στη Μελβούρνη το 1956 στα 5.000 και στα 10.000 μέτρα) και όλοι σιωπούσαν. Οι περισσότερες αθλήτριες της Ανατολικής Γερμανίας αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν μέχρι σήμερα σοβαρά προβλήματα υγείας, ενώ ορισμένες απ’ αυτές κατέληξαν στη λύση της αλλαγής φύλου. Από την άλλη πλευρά η Φλόρενς Γκρίφιν Τζόυνερ (3 χρυσά μετάλλια στη Σεούλ, 1988) πέθανε το 1998 σε ηλικία 39 ετών λόγω της παρατεταμένης χρήσης αναβολικών. Επίσης πολλά λέγονται για τον Καρλ Λιούις ο οποίος τα τελευταία χρόνια είναι εξαφανισμένος από προσώπου γης. Και ο πίνακας των θυμάτων δεν έχει τελειωμό, όπως δεν έχει τελειωμό η υποκριτική και ύποπτη συμπεριφορά των ιθυνόντων. Σαν παράδειγμα αναφέρω την τιμωρία του Κεντέρη και της Θάνου (όχι ότι ήταν αθώοι δηλαδή, ίδιοι με τους άλλους ήταν και αυτοί), πλην όμως οι διοργανωτές των Ολυμπιακών Αγώνων «έκαναν τα στραβά μάτια» δεν τιμώρησαν την ομάδα στίβου των Η.Π.Α. οι αθλητές της οποίας υπέπεσαν, την ίδια εποχή, στο ίδιο ακριβώς παράπτωμα (όλη η αμερικανική ομάδα την «κοπάνησε» από το Ξενοδοχείο PILOT της Γεωργιούπολης Χανίων και εξαφανίστηκε  όταν η WADA έκανε έφοδο για έλεγχο ντοπαρίσματος).

Όλα κινούνται βάσει των όρων των συμβολαίων με τις πολυεθνικές εταιρείες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Πελέ αποποιήθηκε την υψίστη τιμή της αφής της Ολυμπιακής Φλόγας διότι θα παραβίαζε τους όρους του συμβολαίου του με την εταιρεία που συνεργάζεται. Μέχρι τώρα δημοσιεύονταν ο κατάλογος για να πληροφορηθούμε πια χώρα κέρδισε τα περισσότερα μετάλλια. Να είστε βέβαιοι ότι σε λίγα χρόνια από τον ίδιο κατάλογο θα πληροφορούμαστε όχι ποιες χώρες αλλά ποιές εταιρείες κέρδισαν τα περισσότερα μετάλλια: Adidas, Arena, Puma, Emirates ή Turkish Airlines κ.λ.π. Ίσως δε δεν είναι μακριά ο καιρός που δεν θα αναγράφονται ούτε και τα ονόματα των εμπορικών εταιρειών αλλά τα ονόματα των φαρμακευτικών επιχειρήσεων παραγωγής ιδιοσκευασμάτων!

Ένα σχετικό άρθρο μου είχε δημοσιευτεί το 2003 στο περιοδικό ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ, με τίτλο Ολυμπιακά παιχνίδια και Ολυμπιακοί Αγώνες. Το μόνο το οποίο θα μπορούσα να συμπληρώσω σήμερα είναι το εξής: Οι διοργανωτές επιθυμούσαν, πάντοτε, να  μεταφέρουν στο τηλεοπτικό κοινό μία εικόνα λαϊκής συμμετοχής και στήριξης του όλου εγχειρήματος και γι αυτό το λόγο επεδίωκαν να είναι τα στάδια γεμάτα από θεατές. Φαίνεται όμως ότι, ο μέχρι τώρα ανυποψίαστος κόσμος, αντέδρασε και αρνείται πλέον να παίξει το ρόλο του ντεκόρ στην τηλεοπτική εικόνα. Στο Ρίο τα στάδια ήταν σχεδόν άδεια ακόμη και κατά τη διάρκεια των αγωνισμάτων του στίβου.

Στην αρχή του άρθρου διερωτήθηκα τι σχέση μπορούν να έχει η τωρινή γιορτή των χορηγών και των διαφημιστών με τους Ολυμπιακούς Αγώνες του παρελθόντος που είχαν πρωταγωνιστές τον Ζάτοπεκ, τον Μπομπ Ματίας ή τον Αμπέμπε Μπικίλα. Στην μνήμη όλων αυτών που αποτέλεσαν το σύμβολο του Ολυμπιακού Πνεύματος και του αθλητισμού ιδεώδους παραθέτω, υπό μορφή υστερόγραφου, ένα μικρό κατάλογο και τις μικρές ιστορίες ορισμένων απ’ αυτούς τους αθλητικούς ήρωες του παρελθόντος (και της νεότητας μου).

 ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

Armin Hary: Ο Άρμιν Χάρυ γεννήθηκε το 1937 και σήμερα είναι 79 ετών. Οι Αμερικανοί κυριαρχούσαν στο αγώνισμα των 100 μέτρων από το 1932.Ο  Armin Hary διέκοψε αυτή την κυριαρχία, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που έτρεξε τα 100 μέτρα σε 10’’ και το 1960 στη Ρώμη  τερμάτισε 1ος στο ίδιο αγώνισμα. Οι κριτές ακύρωσαν την κούρσα και την επανέλαβαν, αλλά αυτός τερμάτισε και πάλι πρώτος! Τελικά όμως, ύστερα από λίγα χρόνια του αφαίρεσαν το χρυσό μετάλλιο με την κατηγορία του επαγγελματισμού (κατηγορήθηκε ότι δέχτηκε ….. ένα ρολόϊ σαν δώρο για να λάβει μέρος σε ένα μίτινγκ στην Ελβετία).

Bob Mathias: To 1948 εμφανίστηκε στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου ένα αμούστακο παλληκάρι 17,5 ετών, ο Μπόμπ Ματίας, για να αγωνιστεί στο δέκαθλο. Τελικά κέρδισε το χρυσό μετάλλιο και 4 χρόνια αργότερα ανακηρύχθηκε και στο Ελσίνκι χρυσός Ολυμπιονίκης στο ίδιο αγώνισμα. Πέθανε το 2006, σε ηλικία 76 ετών από φυσιολογικό θάνατο.

Emil Zatopek: Ο Τσέχος δρομέας μεγάλων αποστάσεων Εμίλ Ζάτοπεκ επονομάστηκε «άνθρωπος ατμομηχανή» εξ αιτίας του ιδιόρρυθμου αγωνιστικού του στυλ ( κάθε στιγμή νόμιζες ότι ήταν έτοιμος να καταρρεύσει). Στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου κέρδισε χρυσό μετάλλιο στα 5.000 μέτρα και αργυρό στα 10.000 μέτρα. Στου Ολυμπιακούς του Ελσίνκι (1952) κέρδισε 3 χρυσά μετάλλια (5.000 μ., 10.000 μ. και μαραθώνιος). Ήταν πολύ αγαπητός απ’ όλους τους φιλάθλους της γης. Ο Ζάτοπεκ υπηρετούσε στο στρατό της Τσεχοσλοβακίας με το βαθμό του συνταγματάρχη, αποτελούσε προσωπικότητα με κύρος εντός των κόλπων του Κ.Κ. Τσεχοσλοβακίας, όμως το 1968 αποβλήθηκε από το Κόμμα και το στρατό επειδή στήριξε με δηλώσεις του το κίνημα της Άνοιξης της Πράγας. Πέθανε το 2.000 σε ηλικία 78 ετών από φυσικό θάνατο.

Abebe Bikila: Ο, άγνωστος μέχρι τότε, Αιθίοπας μαραθωνοδρόμος Αμπέμπε Μπικίλα, νίκησε στους Ολυμπιακούς της Ρώμης (1960) τρέχοντας ξυπόλητος. Στην επόμενη Ολυμπιάδα (Τόκιο 1964) κέρδισε και πάλι το χρυσό μετάλλιο στο μαραθώνιο, αυτή τη φορά φορώντας παπούτσια. Πέθανε το 1973 από εγκεφαλικό σε ηλικία 41 ετών, λόγω επιπλοκής παλαιότερου τραύματος από ατύχημα (φημολογείται ότι το τραύμα προήλθε εξ αιτίας της εμπλοκής του σε πραξικόπημα κατά του Αυτοκράτορα Χαϊλέ Σελασιέ)

Wilma Rudolph: Η Βίλμα Ρούντολφ ήταν το 20ο, από, τα 22 παιδιά μιας φτωχής οικογένειας αφροαμερικανών των Η.Π.Α.. Γεννήθηκε πρόωρα με βάρος 2 κιλών και σε πολύ μικρή ηλικία προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα και έμεινε ανάπηρη με μερική παραλυσία. Για να αντιμετωπίσει τα κινητικά της προβλήματα ασχολήθηκε με τον αθλητισμό και, χάρις στα φυσικά της προσόντα και το πείσμα της, ανακηρύχθηκε το 1960 στη Ρώμη χρυσή Ολυμπιονίκης στα 100 μέτρα (με ισοφάριση του παγκόσμιου ρεκόρ), στα 200 μέτρα και στη σκυταλοδρομία 4×100. Ήταν πανέμορφη και την είχαν ονομάσει «μαύρη γαζέλα». Πέθανε το 1994, σε ηλικία 54 ετών από φυσιολογικά αίτια.

Al Oerter: Ο Αλ Έρτερ επονομάστηκε «επαγγελματίας Ολυμπιονίκης» επειδή κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στο δίσκο σε τέσσερις συνεχόμενες Ολυμπιάδες: 1956 (Μελβούρνη), 1960 (Ρώμη), 1964 (Τόκιο) και 1968 (Μεξικό). Ύστερα από 12 χρόνια αποφάσισε, όταν ήταν ήδη 44 χρόνων, να επανέλθει στην ενεργό δράση και ήταν ένα από τους 3 δισκοβόλους που είχαν προκριθεί για να εκπροσωπήσουν τις ΗΠΑ στους Ολυμπιακούς της Μόσχας. Τελικά οι ΗΠΑ απέσυραν την συμμετοχή τους από τους αγώνες και ο Ερτερ έχασε την ευκαιρία για να κερδίσει ένα 5ο του μετάλλιο. Πέθανε το 2007 σε ηλικία 71 ετών από φυσικό θάνατο.

Hal Conolly: Ο Αλ Κόνολλυ ήταν ανάπηρος και το ένα του χέρι ήταν κοντύτερο από το άλλο. Εν τούτοις υπερνίκησε τις αδυναμίες που οφείλονταν στην αναπηρία του, ασχολήθηκε με το άθλημα της σφύρας (απαιτείται περιστροφή και εκτίναξη της σφύρας με 2 χέρια) και τελικά ανακηρύχθηκε χρυσός Ολυμπιονίκης στη Μελβούρνη (1956). Πέθανε το 2.010 σε ηλικία 79 ετών από φυσικό θάνατο

Bob Richards: Ο Μπομπ Ρίτσαρντ ήταν πάστορας σε μια από τις πολλές Εκκλησίες των Η.Π.Α. (Church of the Brethren) και, παράλληλα με τα θρησκευτικά του καθήκοντα, ασχολούνταν με τον αθλητισμό και ειδικά με το άλμα επί κοντώ. Κέρδισε χάλκινο μετάλλιο στο Λονδίνο (1948) και χρυσά μετάλλια στο Ελσίνκι (1952) και στη Μελβούρνη (1956). Σήμερα, το 2016, βρίσκεται και άγει το 90ο έτος της ηλικίας του.

Συντάκτης: Αθανάσιος Δάλλας