Νεοπτόλεμος, ο ιδρυτής του βασιλείου των Μολοσσών

Το παρόν Άρθρο αποτελεί μέρος ομάδας Άρθρων και συντάχθηκε με βάση το σκεπτικό που παρατίθεται στο εισαγωγικό κείμενο που φέρει τον τίτλο

Ήπειρος – Μυθολογία, Ιστορία

 

1.  Η γέννηση του Νεοπτόλεμου

Η Θέτιδα, η μητέρα του Αχιλλέα, γνώριζε – σαν θεά που ήταν – ότι ο γιός της δεν θα ξαναγυρίσει αν πάει στον πόλεμο. Γι αυτό τον λόγο τον έστειλε, όταν ήταν εννέα χρονών, στη Σκύρο στον βασιλιά Λυκομήδη, μεταμφιεσμένο σε κορίτσι και το έδωσε το όνομα Πύρρα, επειδή ήταν ξανθός.

Ο Αχιλλέας μεγάλωνε στον γυναικονίτη μαζί με τις κόρες του Λυκομήδη, αγάπησε μια απ’ αυτές, την Δηιδάμεια και απόκτησε μαζί της ένα γιό τον Νεοπτόλεμο. Μετά την αναχώρηση του Αχιλλέα για την Τροία ο Νεοπτόλεμος μεγάλωνε στη Σκύρο μαζί με τη μητέρα του και τον παππού του.

Ο Οδυσσέας έμαθε ότι  ο Αχιλλέας κρύβονταν στη Σκύρο, πήγε εκεί, τον βρήκε και τον έπεισε να οδηγήσει τους Μυρμιδόνες στην εκστρατεία κατά της Τροίας. .

Ο Νεοπτόλεμος μεγάλωνε στη Σκύρο κοντά στην μητέρα του και στον παππού του. Ο βασιλιάς Λυκομήδης είχε δώσει στον εγγονό του το όνομα Πύρρος, επειδή κι αυτός είχε, σαν τον πατέρα του, πυρόξανθα μαλλιά. Αργότερα ο Φοίνικας, ο παιδαγωγός του Αχιλλέα, άλλαξε το όνομα του Πύρρου και τον είπε Νεοπτόλεμο, επειδή ο .πατέρας του είχε πολεμήσει στην Τροία πολύ νέος (ή και επειδή ο ίδιος έμελε να γίνει, αργότερα, ο νεότερος πολεμιστής του στρατοπέδου των Αχαιών).

2.  Ο Νεοπτόλεμος στην Τροία

 Ο Έλενος είχε φανερώσει στους Έλληνες ότι, για να πέσει η Τροία δεν έφτανε η άφιξη, στο στρατόπεδο των Αχαιών, του Φιλοκτήτη με το τόξο και τα βέλη του Ηρακλή. Έπρεπε να πολεμήσει κάτω από τα τείχη της και ο γιός του Αχιλλέα, ο Νεοπτόλεμος.

Ο Οδυσσέας πηγαίνει και πάλι στη Σκύρο για να φέρει ον Νεοπτόλεμο στην Τροία. Στην αρχή ο Λυκομήδης είχε αντιρρήσεις λέγοντας: «Στην Τροία η κόρη μου έχασε τον άνδρα της, να χάσει τώρα και τον γιό της;» Ο Οδυσσέας δεν δυσκολεύτηκε να αλλάξει τη γνώμη του βασιλιά, επειδή είχε με το μέρος του τον ίδιο τον Νεοπτόλεμο που, σαν τον πατέρα του κι αυτός, λαχταρούσε πολέμους και δόξα.

Μόλις έφτασαν στο στρατόπεδο των Αχαιών, ο Οδυσσέας παρέδωσε στον Νεοπτόλεμο τα όπλα του Αχιλλέα. Ο Νεοπτόλεμος ξεχώρισε γρήγορα στο Ελληνικό στρατόπεδο για τη σωφροσύνη του. Στη σύναξη των βασιλιάδων μιλάει, σαν ο νεότερος απ’ όλους, πάντοτε πρώτος και τα λόγια του είναι πάντοτε στοχαστικά και μυαλωμένα. Μόνο ο Νέστωρας με τη σοφία του και ο Οδυσσέας με την εξυπνάδα του τον ξεπερνούν σε γνώση.

Εκεί όμως που κανείς δεν μπορεί να φτάσει τον νεοφερμένο ήρωα, είναι στην ώρα της μάχης. Σαν τον πατέρα του και αυτός χύνεται πρώτος απ’ όλους τους άλλους και σκοτώνει αλύπητα τους Τρώες. Η αριστεία του κορυφώνεται στη μονομαχία του με τον Ευρύπυλο.

Ο Ευρύπυλος ήταν βασιλιάς των Μυσών, γιός του Τήλεφου και της Αστυόχης, αδελφής του Πρίαμου. Ήταν ονομαστός όχι μόνο για την παλικαριά του, αλλά και για την ομορφιά του. Είχε ριχτεί στη μάχη με μεγάλη γενναιότητα σκοτώνοντας, μεταξύ των άλλων, τον Πηνέλεο τον αρχηγό των Βοιωτών, τον όμορφο Νιρέα και τον γιατρό Μαχάονα. Όταν όμως δέχεται την πρόσκληση του Νεοπτόλεμου να κονταροχτυπηθεί μαζί του, ύστερα από επικό αγώνα, πέφτει νεκρός χτυπημένος από το δόρυ του αντιπάλου του.

Ο Νεοπτόλεμος, μαζί με τον Οδυσσέα, καταφέρνει να φέρει στην Τροία τον Φιλοκτήτη με το τόξο και τα βέλη του Ηρακλή και πλέον ο δρόμος είναι ανοιχτός για την άλωση του εχθρικού κάστρου!.

3.  Ο Νεοπτόλεμος πορθητής της Τροίας

 Με τον ερχομό του Νεοπτόλεμου και του Φιλοκτήτη και με το Παλλάδιο στα χέρια τους οι Αχαιοί είναι έτοιμοι για την τελική επιχείρηση. Έχει φτάσει η ώρα για να χρησιμοποιήσουν τον Δούρειο ίππο. Ο Οδυσσέας έχοντας το γενικό πρόσταγμα διαλέγει τους πιο γενναίους για την μεγάλη να κλειστούν στο εσωτερικό του «δώρου» των Ελλήνων προς τους Τρώες, τον Διομήδη, τον Νεοπτόλεμο, τον Φιλοκτήτη, τον Σθένελο, τον Τεύκρο, τον Αίαντα τον Λοκρό κ.α.. Μαζί τους πήραν και τον κατασκευαστή του Ίππου Επειό και ας μην ήταν σπουδαίος πολεμιστής,  ήξερε όμως να ανοιγοκλείνει τις κρυφές πόρτες.

Τα μεσάνυχτα οι πολεμιστές ανοίγουν τις πόρτες του Δούρειου Ίππου, κρεμούν σχοινιά, κατεβαίνουν, πατάν το χώμα της Τροίας, τρέχουν και ανοίγουν όλες τις πύλες του κάστρου και τότε ορμά μέσα στην πόλη όλος ο στρατός των Αχαιών.  Ο αγώνας είναι άνισος, οι εισβολείς μπαίνουν στα σπίτιακαι αρχίζει η εξόντωση του εχθρού.

Ο Νεοπτόλεμος παραβιάζει την πύλη του παλατιού, βλέπει απέναντι του τον Αντήνορα που έτρεχε να προστατεύσει τον Πρίαμο και τον σκοτώνει. Ο Πρίαμοςεν τω μεταξύ είχε καταφύγει στον βωμό του Ερκείου Διός. Ο Νεοπτόλεμος τον κατεβάζει από τον βωμό και τον σκοτώνει μπροστά στις πύλες του παλατιού. Οι μόνοι που ζουν ακόμη από την βασιλική γενιά είναι ο Έλενος, ο γιός του Πρίαμου και ο Αστυάνακτας, ο γιός του Έκτορα και της Ανδρομάχης. Ο Έλενος δεν λογίζονταν σαν εχθρός επειδή. τα είχε χαλάσει με τους δικούς του και είχε βοηθήσει τους Έλληνες. Ο Νεοπτόλεμος ήταν αυτός που εξόντωσε και τον τελευταίο Τρώα που θα μπορούσε, στο μέλλον, να επιδιώξει την εκδίκηση. Τον απέσπασε από την αγκαλιά της παραμάνας του και πιάνοντας τον από το πόδι τον πέταξε από τα τείχη για να κομματιαστεί απάνω στα βράχια.

Ο Αχιλλέας όμως δεν μπορούσε να μη πάρει το μερίδιο το από τη νίκη. Ύστερα από πρόταση του Οδυσσέα οι Αχαιοί αποφασίζουν να θυσιάσουν στον τάφο του ήρωα την Πολυξένη, την περήφανη κόρη του Πρίαμου. Ο Νεοπτόλεμος

4.  Ο Νεοπτόλεμος βασιλιάς της Μολοσσίας

 Η επική παραλλαγή

Η Θέτιδα, σαν θεά που ήταν, ήξερε τι συμφορές που ετοίμαζε η θυμωμένη Αθηνά στους Αχαιούς καθώς θα γύριζαν στις πατρίδες τους με τους στόλους τους. Συμβούλεψε λοιπόν τον εγγονό της να μη εμπιστευτεί τη θάλασσα και να γυρίσει στην πατρίδα από τη στεριά.

Πραγματικά ο Νεοπτόλεμος έμεινε δύο μέρες στην Τένεδο, μετά πέρασε απέναντι στη Θράκη και πήρε το δρόμο του γυρισμού. Ο Πηλέας, που δεν είχε δει ποτέ τον εγγονό του, τον περιμένει στη Φθία, αλλά ο Νεοπτόλεμος θέλει να εξασφαλίσει για τον εαυτό του ένα βασίλειο. Εκστρατεύει λοιπόν στην Ήπειρο, πολεμάει με τους που κατοικούσαν βορινά του Τομάρου και όταν τους νικάει γίνεται βασιλιάς τους. Εκεί η Ανδρομάχη, η χήρα του Έκτορα που του είχε δοθεί σα λάφυρο, του γεννά ένα γιο που τον ονόμασαν Μολοσσό και .απ’ αυτόν η χώρα παίρνει το όνομα Μολοσσία

Η παραλλαγή του Πινδάρου

Ο Νεοπτόλεμος κίνησε με τον στόλο του από την Τρωάδα, για να πάει στη Σκύρο που τον περίμενε η μάννα του. Μια φοβερή όμως θύελλα τους τράβηξε ανοιχτά στο πέλαγος και αφού τους βασάνισε αρκετές μέρες και τους ανάγκασε να κάνουν το γύρω της Πελοποννήσου, τους έριξε μια μέρα στην ακτή της Θεσπρωτικής Εφύρας, απέναντι από τους Παξούς. Εκεί ο Νεοπτόλεμος έγινε βασιλιάς των Μολοσσών, όχι για πολύ καιρό, αλλά η γενιά του κράτησε το βασιλικό αξίωμα για πάντα

Η ελληνιστική παραλλαγή

Όταν ο Νεοπτόλεμος πέρασε στη Θράκη, ο μάντης Έλενος, ο γιός του Πρίαμου που είχε προσχωρήσει στους Αχαιούς, του έδωσε χρησμό να εγκατασταθεί στον τόπο όπου θα εύρισκε σπίτια με σιδερένια θεμέλια, ξύλινους τοίχους και μάλλινες στέγες. Όταν έφτασε στη λίμνη Παμβώτιδα (κοντά στο Βουθρωτό) διαπίστωσε ότι οι ντόπιοι,  είχαν μπήξει στο έδαφος τα μεταλλικά τους κοντάρια, εκεί επάνω είχαν στηρίξει τις καλύβες τους και στην οροφή είχαν απλώσει τις χλαίνες τους. Κατάλαβε  λοιπόν ότι αυτός ήταν ο τόπος του είχε περιγράψει ο Έλενος, άνοιξε πόλεμο και έκανε την Μολοσσία δικιά του.

Ανακεφαλαίωση

Σε όλες τις παραλλαγές του μύθου (η της ιστορίας;) ο Νεοπτόλεμος είναι ο αδιαμφισβήτητος πρώτος βασιλιάς της Ηπείρου και ιδρυτής του βασιλικού οίκου των Μολοσσών, στον οποίο ανήκαν, μεταξύ των άλλων, η Ολυμπιάδα, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Πύρρος.

5.  Ο θάνατος του Νεοπτόλεμου

 Η πρώτη παραλλαγή του Πινδάρου

Ο Απόλλωνας συμπαραστάθηκε στους Τρώες και δεν έτρεφε καμμία συμπάθεια για τους Αχαιούς. Έτρεφε μεγάλο μίσος για τον Αχιλλέα και στην κρίσιμη στιγμή πήρε την μορφή του Πάρη, τον τόξευσε και τον σκότωσε.

Το ίδιο μίσος έτρεφε ο Απόλλωνας και για τον γιό του Αχιλλέα, τον Νεοπτόλεμο, τον πορθητή της Τροίας. Όταν μάλιστα τον είδε να κατεβάζει από τον βωμό του Ερκείου Διός τον γέρο – Πρίαμο, θύμωσε τόσο από το ανοσιούργημα που ορκίστηκε να μην αφήσει το φονιά να γυρίσει στη             Φθία, ούτε να προστάσει να γεράσει.  Με θέλημα του θεού τα πλοία του Νεοπτόλεμου σπρώχθηκαν προς τη Μολοσσίας και όταν ο Νεοπτόλεμος πήγε στους Δελφούς για τη γιορτή των Θεοξενίων ο Απόλλωνας, μετά από ένα καυγά, τέντωσε το δοξάρι του και τον έριξε νεκρό μέσα στον ναό και δίπλα στον ομφαλό.

Η δεύτερη παραλλαγή του Πινδάρου

Ο Νεοπτόλεμος αφού έγινε βασιλιάς της Μολοσσίας, μετέβη στους Δελφούς για να προσφέρει στον Απόλλωνα ένα μέρος από τα λάφυρα της Τροίας. Τυχαία βρέθηκε σε έναν καυγά για τη μοιρασιά των κρεάτων της θυσίας και εκεί τον μαχαίρωσε ένας άνθρωπος του μαντείου.

Από παλιά η Μοίρα είχε ορίσει να σκοτωθεί στο ιερό των Δελφών ο Νεοπτόλεμος να βρίσκεται μόνιμα στον περίβολο του θεού ένας απόγονος του Αιακού και να επιστατεί στις εορτές των Θεοξενίων. Από τότε δε ο Νεοπτόλεμος χαίρεται τη λατρεία και τις τιμές ενός δελφικού πια ήρωα.

Η παραλλαγή του Σοφοκλή

Ο Μενέλαος, όταν βρίσκονταν ακόμη στην Τροία, είχε υποσχεθεί στον Νεοπτόλεμο να του δώσει για γυναίκα την μοναχοκόρη του Ερμιόνη. Αγνοούσε όμως ότι στη Σπάρτη ο Τυνδάρεως είχα παντρέψει την Ερμιόνη με τον εξάδελφο της, τον Ορέστη.

Έτσι ο Μενέλαος, όταν γύρισε από την εκστρατεία, αποφάσισε – για να μη πατήσει τον λόγο του – να χωρίσει την κόρη του από τον ανιψιό του και να τη δώσει στον Νεοπτόλεμο. Σε λίγο ο Νεοπτόλεμος αποφασίζει να αφήσει την Ερμιόνη στους γονείς της και να μεταβεί στους Δελφούς, με σκοπό να ζητήσει ευθύνες από τον Απόλλωνα για τον φόνο του πατέρα του.

Εκεί φονεύεται από τον Μαχαιρέα και έτσι η Ερμόνη μένει πλέον ελεύθερη να γυρίσει στον Ορέστη και να του χαρίσει ένα γιό, τον Τεισαμενό.

Η παραλλαγή του Ευριπίδη

Στην παραλλαγή του Ευριπίδη ο Ορέστης παρακαλούσε άδικα τον Νεοπτόλεμο να του αφήσει την Ερμιόνη, αλλά ο γιός το Αχιλλέα αρνήθηκε κάθε συνεννόηση με έναν άνθρωπο που είχε σκοτώσει τη μητέρα του.

Ο γάμος της Ερμιόνης με τον Νεοπτόλεμο δεν πάει καλά και η Ερμιόνη ανησυχεί μήπως ο άντρας της τη διώξει αργά ή γρήγορα μιας και τα σπλάχνα της δεν κάρπιζαν για του χαρίσει τον διάδοχο. Όταν ο Νεοπτόλεμος έλειπε στους Δελφούς η Ερμιόνη αποφασίζει να εξοντώσει με την συμμετοχή του πατέρα της και του Ορέστη την Ανδρομάχη και τον γιό που απέκτησε με τον Νεοπτόλεμο, τον Μολοσσό. Με παρέμβαση του Πηλέα το σχέδιο τους απέτυχε.

Τον ίδιο καιρό ο Νεοπτόλεμος βρίσκει τον θάνατο στους Δελφούς. Ο Ορέστης ξεσήκωσε τους κατοίκους του τόπο λέγοντας ότι ο Νεοπτόλεμος δεν γύρισε για να ζητήσει συγχώρεση από τον Απόλλωνα, αλλά για να κλέψει τους θησαυρούς του μαντείου. Έτσι την ώρα που πλησίαζε το βωμό για τη θυσία, το επιτέθηκε το πλήθος με κοντάρια, σπαθιά και σαΐτες και τον σκότωσε παρά την γενναία του αντίσταση.

Ο Νεοπτόλεμος θάβεται από τον Πηλέα στους Δελφούς για να μείνει αξέχαστη η ντροπή ενός άδικου φόνου..

Ανακεφαλαίωση

Σε όλες τις παραλλαγές του μύθου ο Νεοπτόλεμος φονεύεται στους Δελφούς. Ωστόσο η γενιά του Αχιλλέα δεν θα σβήσει, γιατί ο γιός του Νεοπτόλεμου και της Ανδρομάχης, ο Μολοσσός, θα γίνει ο γενάρχης μιας μεγάλης σειράς βασιλιάδων.

6.  ‘Έλενος – Βουθρωτό

 Όπως προαναφέραμε, ο μάντης Έλενος, ο μόνος γιος του Πριάμου που επέζησε τα είχε χαλάσει με τους δικούς του και είχε προσχωρήσει στο στρατόπεδο των Αχαιών. Ακολούθησε τον Νεοπτόλεμο και του Μυρμιδόνες στην Ήπειρο όπου και εγκαταστάθηκε οριστικά.

Μετά το αίσιο τέλος της περιπλάνησης το αποφάσισε να θυσιάσει στους θεούς ένα βόδι. Κατά την ώρα της θυσίας το βόδι, αν και τραυματισμένο, κατόρυωσε να διαφύγει, έφτασε μέχρι τη θάλασσα και έφτασε, καλυμπόντας, σε μια απομεμακρυσμένη ακτή όπου και ξεψύχησε.

Σε ανάμνηση του γεγονότος ο Έλενος ίδρυσε εκεί μία πόλη που την ονόμασε Βουθρωτό (βους και τιτρώσκω).

Στη χώρα των Μολοσσών ο Αινείας συναντά τον Έλενο, καθώς ταξίδευε προς την Ιταλία. Την αναπάντεχη αυτή συνάντηση την περιγράφει ο Βιργίλιος.

7.  Ο Νεοπτόλεμος στην αγγειογραφία 

 

 

Συντάκτης: Αθανάσιος Δάλλας