Ηπειρωτική διάλεκτος και Γαλλική προφορά: …. βίοι παράλληλοι!

Περιήλθε, πρόσφατα, εις γνώση μου ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Διδάκτορος της Κλασσικής Φιλολογίας Σταύρου Γκιργκένη με τίτλο Η Γλώσσα των Ελλήνων στην αρχαιότητα και οι ήχοι της. Στο συγκεκριμένο κείμενο και ιδιαίτερα στην παράγραφο που επιγράφεται: «Μετάβαση στον δυναμικό τονισμό» παρατίθενται ορισμένα πολύ ενδιαφέρονται στοιχεία που έχουν σχέση με το προφορικό ιδίωμα των Ηπειρωτών (αλλά και των Αιτωλοακαρνάνων, των Θεσσαλών και των κατοίκων διαφόρων περιοχών της Βορείου Ελλάδος και μερικών νησιών του Βορείου Αιγαίου).

Όλοι μας αντιμετωπίζουμε με μία περιπαιχτική διάθεση ή με ένα υποτιμητικό σχολιασμό τον προφορικό λόγο των ανθρώπων όταν «τρώνε» τα φωνήεντα των λέξεων (ψάρ αντί ψάρι, σκλι αντί σκυλί, τρί αντί τυρί, μλάρ αντί μουλάρι, κνούπ αντί κουνούπι κ.λ.π.) ή όταν αντικαθιστούν το έψιλον (ε) με το ιώτα (ι) όπως π.χ. νιρό αντί νερό, κιλαηδάει αντί κελαηδάει και πιρίμινι μι αντί περίμενε με. Βάσει όμως των όσων αναφέρονται στο προαναφερθέν άρθρο θα έπρεπε να αντιμετωπίζουμε με περισσότερο ….. σεβασμό την ηπειρωτική προφορά καθ’ όσο αυτή εντάσσεται στο ίδιο ιστορικό πλαίσιο εξέλιξης με την γλώσσα των ……… σαλονιών, την Γαλλική!

Η αλλαγή του τόνου από μουσικό σε δυναμικό ήταν βαθμιαία διαδικασία που ξεκίνησε αμέσως μετά την κλασική εποχή για τις περισσότερες ελληνικές διαλέκτους και η μετάβαση στο δυναμικό τονισμό φαίνεται να ολοκληρώθηκε στους δύο πρώτους μετά Χριστόν αιώνες, αφού τα ποιήματα του Κλήμεντος από την Αλεξάνδρεια (τέλος 2ου αιώνα μ.Χ.) ή του Γρηγόριου του Ναζιανζηνού (4ος αιώνας μ.Χ.) στηρίζονται στην εναλλαγή άτονων και τονισμένων συλλαβών, όπως στα Νέα Ελληνικά και έτσι παρατηρούμε συχνά το έψιλον (ε) να εκφέρεται και να γράφεται ως ιώτα (ι) όπως στα παραδείγματα νιρό, πιρίμινι μι κ.λ.π..

Στις άτονες συλλαβές είναι γνωστό ότι ο δυναμικός τόνος έχει την τάση να «εξασθενεί» τα άτονα φωνήεντα, οδηγώντας τα ακόμη και στην οριστική έκπτωση από τη λέξη όπως π.χ. στις λέξεις τρί, κνουπ κ.λ.π.. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρείται και στη Γαλλική γλώσσα στην οποία, η επικράτηση του δυναμικού τονισμού οδήγησε στον ακρωτηριασμό των άτονων συλλαβών. Έτσι λοιπόν στη Γαλλική, στην περίπτωση που γράφουν: ils parlent (ιλ πάρλεντ) στον προφορικό λόγο εκπίπτει ή άτονη συλλαβή και το προφέρουν ως: il parl  (ιλ πάρλ). Επίσης όταν γράφουν petite (πετιίτε)   το προφέρουν ως ptit (πτιίτ).

 

Συντάκτης: Αθανάσιος Δάλλας