Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων, ο μουσαίος λαμπτήρ του Γένους

Αποσπάσματα από την εισήγηση του Κώστα Βλάχου στην Ημερίδα για τα Πρότυπα Σχολεία – Αθήνα, Παλαιά Βουλή, 20 Ιουνίου 2009

 

… Υπό την πεπνυμένη διεύθυνσι διαπρεπών Γυμνασιαρχών, κατόχων, κατά κανόνα διδακτορικού διπλωμάτος, όπως οι Αναστάσιος Σακελλάριος, Σπυρίδων Μάναρης, Μιλτιάδης Πανταζίδης, καθηγητής μετέπειτα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Καλούδης, Η Ζωσιμαία Σχολή θα αναδειχθεί σε μία από τις κορυφαίες σχολές του Γένους. Ας σημειωθεί ότι τον κύριο λόγο στην κατόπιν αυστηρής επιλογής εκλογή και τοποθέτηση διευθυντών στη Ζωσιμαία Σχολή, κατά τις τελευταίες προ της απελευθερώσεως των Ιωαννίνων δεκαετίες, είχε το Υπουργείο των Εξωτερικών της Ελλάδος, καθώς η θέσις θεωρούνταν εθνικής σημασίας

…. Τη ζωή και την όλη λειτουργία της Σχολής σφράγιζε η προσωπικότητα του Γυμνασιάρχη. Αλλά και το διδακτικό προσωπικό επιλεγόταν αυστηρώς. Πολλοί διδάσκοντες είχαν διακριθεί προηγουμένως ως μαθηταί της Σχολής και με υποτροφία του κληροδοτήματος Ζωσιμά σπούδασαν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ή και στο εξωτερικό, για να επιστρέψουν υποχρεωτικώς και να διδάξουν εν συνεχεία στη Σχολή. Τινές εξ αυτών ήταν και συγγραφείς των διδακτικών εγχειριδίων, που χρησιμοποιούσαν οι μαθηταί. Σε απόρους μαθητές χορηγούνταν υποτροφίες, βιβλία και ενδυμασίες, ενώ η Σχολή διέθετε πλούσια βιβλιοθήκη και τελείως εξωπλισμένο Μουσείον Φυσικής.

…. Ενδεικτική πάντως του επιπέδου σπουδών που παρείχε η Ζωσιμαία Σχολή είναι η απόφασις της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Αθηνών (1860) “ίνα ανεξετάστως εγγράφηται ως φοιτητής του Πανεπιστημίου πας μαθητής του Γυμνασίου των Ιωαννίνων, φέρων δίπλωμα αποφοιτήσεως του Γυμνασιάρχου”. Το ίδιο ίσχυε και για τους αποφοίτους μερικών άλλων, εκ των εκτός Ελλάδος σχολείων, όπως της Μεγάλης του Γένους Σχολής και της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης.

….. Η Ζωσιμαία Σχολή καλλιέργησε την εθνική συνείδηση και ενίσυσε το εθνικό φρόνημα των μαθητών της, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονταν Εβραίοι, Αλβανοί και Τούρκοι, ανέδειξε την πολιτιστική υπεροχή των ραγιάδων έναντι των κατακτητών και εξέκαυσε στις καρδίες των νεαρών τροφίμων της τον πόθο της εξεγέρσεως και της εθνικής αποκαταστάσεως. Και καθώς, όπως παγκοίνως αναγνωρίζεται, οι απόφοιτοι της Ζωσιμαίας Σχολής – περιζήτητοι! – τοποθετούνταν ως διδάσκοντες σ’ άλλα σχολεία, η αγαθοποός επίδρασι της Σχολής απλώθηκε πέραν του Ηπειρωτικού χώρου.

Σημειώνω ότι δύο εκ των μαθητών, οι οποίοι εν συνεχεία εδίδαξαν στη γεραρά Σχολή, ανεδείχθησαν Πατριάρχαι: ο Άνθιμος Τσλατσος, ως Άνθιμος Ζ’ Οικουμενικός (1895-1901) και ο Νικόλαος Ευαγγελίδης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής (1936-1939). Αμφιλεγόμενη παραμένει η φοίτησι στη Ζωσιμαία του Πατριάρχου Αθηναγόρου.

…. Είναι φυσικό σε μια τέτοια συνάντηση σαν τη σημερινή, η ψυχή μας να γλυστράει μυστικώς στα πεδία της μνήμης, που κατακλύζονται από ενθυμήματα της ευτυχισμένης, και εν τη δυσχερεία της ακόμη, ζωής μας στη σεβάσμια Ζωσιμαία Σχολή των Ζωσιμάδων. Με την απόστασι – και δεν είναι, φευ, μικρή! – του χρόνου, εκτιμούμε τώρα ακριβέστερα την προσφορά της Σχολής στον καθένα μας χωριστά, αλλά και στην κοινωνία, την πατρίδα και το Γένος.

Νοιώθουμε πάντοτε, ιδίως κατά τας καιρικάς περιστάσεις, ένα στέρεο έδαφος κάτω από τα πόδια μας, όχι μόνο αυτό που πατήσαμε εμείς κατά τους χρόνους της φοιτήσεως μας, αλλά και εκείνο της λαμπράς ιστορίας της Σχολής μας, που μας προίκισε έτσι για να μπορούμε να αναμετρηθούμε με κάθε αξία και να νοιώθουμε υπερήφανοι ως απόφοιτοί της.

…. Αυτοί οι πανελλήνιοι ευεργέτες, αυτή η περιώνυμη Σχολή, “η διαστίλπουσα ως σέλας φεραυγές, ο μουσαίος λαμπτήρ του Γένους, ο τηλαυγής πνευματικός φάρος, που, εις καιρούς χαλεπούς, πολύ πέραν των ορίων της φίλης Ηπείρου, έρριψε τας ευεργετικάς αυτού ακτίνας”, που εξακολουθεί να εμπνέει αισθήματα σεβασμού, αγάπης, υπερηφάνειας και ευγνωμοσύνης στους μαθητές του, που προσέφερε στην κοινωνία χιλιάδες αποφοίτων που διακρίθηκαν σε όλους τους κοινωνικούς στίβους, δικαιούται την διάκρισι του προτύπου σχολείου. Διάκρισι που θα είναι μνήμη και εγκώμιο, τιμή και ευγνωμοσύνη αΐδιος, εαρινή αύρα για τις ψυχές των αδελφών Ζωσιμάδων, των ευεργετών μας, αλλά και πολύτιμη προσφορά προς τη σύγχρονη εκπαίδευση και την πατρίδα.


Σημείωση: η επιλογή των αποσπασμάτων και οι επισημάνσεις, με έντονη γραφή, έγιναν από τον αντιγραφέα